Dit jaar is er een groot onderzoek afgerond naar pedagogische kwaliteit door het Nederlands Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO). Uit dit onderzoek blijkt o.a. dat pedagogisch medewerkers gemiddeld minder scoren op ‘het begeleiden van interacties tussen kinderen’.

M. Riksen-Walraven heeft de sensitief responsieve houding beschreven. Deze bestaat uit 6 interactievaardigheden, waaronder ‘het begeleiden van interacties’. Deze vaardigheid heeft betrekking op de mate waarin de pedagogisch medewerker aandacht besteed aan positieve interacties tussen kinderen en deze probeert te bevorderen.

• Hoe kun je positieve ervaringen bij kinderen stimuleren?
• En de negatieve patronen tussen kinderen ombuigen, zodat ze niet uitbreiden?
• En hoe zorg je er spelenderwijs voor dat de kinderen normen en waarden meekrijgen?

Jonge kinderen hebben al vroeg een sociaal leven met elkaar. Zodra kinderen mobieler worden tonen ze meer belangstelling voor elkaar. Dat begint al bij het kunnen draaien van het hoofd, naar andere kinderen toe. Kinderen leren door naar elkaar te kijken, te imiteren en elkaar uit te dagen. Kinderen checken daarbij regelmatig af bij volwassenen en op de groep bij de pedagogisch medewerker, door te kijken wat de medewerker ervan vindt. Is het bijv. goed, leuk of gevaarlijk? Kinderen maken op zo’n moment ook kennis met de sociale normen en waarden.

Om ervoor te zorgen dat negatieve patronen niet uitbreiden, kun je de nadruk leggen op wat wel mag en dus positieve interactie is. Voorbeelden van deze positieve interacties zijn: naar elkaar luisteren, samen plezier te maken, elkaar helpen, samen conflicten oplossen en rekening te houden met elkaar. Stoppen van gedrag dat niet mag, is voor jonge kinderen moeilijker dan het opvolgen van de aanwijzingen voor goed gedrag. Bovendien leren ze, door de nadruk op de positieve interacties, ‘goed’ alternatief gedrag wat ze in een andere situatie weer in kunnen passen.

Een dag Altijd Lente zit vol sociale momenten en dus ook mogelijkheid tot bevorderen van positieve interacties tussen de kinderen door de meewerkers. Hoe kun je hier actief aandacht aanbesteden? En hoe zien we dat terug bij de kinderen?

Het begint al bij binnenkomst door kinderen positief attent te maken op elkaar: “Kijk eens wie we daar hebben, goedemorgen…! Zien jullie dat?”. Door veel namen te benoemen leren de kinderen elkaar goed kennen en voelen ze zich gekend. Een kind dat wijst en ‘baby’ zegt kan beantwoord worden met: “Ja, dat is Janneke, Janneke is een baby”. Zo krijgt ook Janneke een eigen plek in de groep.

Een ander voorbeeld op de babygroep:
Medewerker deelt de slabbetjes uit aan de kinderen aan tafel. Ze geeft bij elk slabbetje aan ’en deze is voor…’. Kinderen voelen zich ‘gezien’, kijken naar elkaar en checken ook weer af bij de medewerker. Lacht de medewerker omdat een kindje enthousiast de slabber ontvangt? Grote kans dat andere kinderen dit imiteren en ook enthousiast gaan reageren. Door dit vaker te herhalen wordt het een ritueel en weten kinderen wat er komt. Dit zorgt voor rust en de mogelijkheid om volledig gericht te zijn op elkaar en te ontwikkelen op sociaal gebied.

Samen eten is een gezellig sociaal gebeuren. Kinderen leren de regeltjes die sociaal ‘gepast’ zijn aan tafel. We zitten met zijn allen aan tafel als we eten, ‘alsjeblieft’ en ‘dank je wel’ etc. Het is ook het moment voor een praatje: “Wat heb jij gedaan vanmorgen? Wat zullen we vanmiddag doen?” Ook de tafel gezellig maken door te dekken met bordjes, een broodmand en een lichtje op tafel tijdens donkere herfst dagen etc. Alle kinderen van brood en melk voorzien kan niet in een keer, en het is wel zo gezellig als we gezamenlijk zingen en gaan eten. Kinderen worden zich bewust van elkaar door vragen als: ‘Kunnen we al beginnen? Heeft iedereen een boterham?’

Kinderen leren dat er verschillen zijn tussen kinderen en leren rekening houden met elkaar. Ze leren dat kleine peuters soms wel van tafel mogen omdat het voor hen nog moeilijk is om lang stil te zitten, dat grote peuters al zelf boterhammen kunnen smeren en wiebelen aan tafel kan je buurman of buurvrouw leuk vinden of juist helemaal niet.

Oudere kinderen leren steeds beter samen spelen. Daarnaast is het eigen spel ook in ontwikkeling; groei in duur en concentratie. Kinderen hebben dus ook ruimte nodig om zelf te spelen en niet alleen op anderen gericht zijn. Een ruimte in de groep om je terug te trekken is dan van belang en uitleg dat ‘Jan even alleen wil spelen’.

Bij het stimuleren van positieve interacties is ook de indeling van de ruimte belangrijk. Is een speelhoek te klein, dan zullen kinderen elkaar vaak in de weg zitten en zullen er negatieve interacties zijn. De speelplekken duidelijk afbakenen, door bijv. een mat neerleggen om op te bouwen, maakt ook dat (samen)spel meer verdiept.

Groepssamenstelling is ook een belangrijke factor. Vriendschappen (en dus positieve interacties en patronen) worden pas gesloten als kinderen elkaar kennen en zich veilig voelen op de groep. In een groep waar veel kinderen wisselen is dit dus lastiger. Denk daarbij aan kinderopvang waar kinderen een dag of zelfs halve dagen komen. Dit is o.a. de reden waarom Altijd Lente voor minimaal 2 dagen opvang aanbiedt.
Medewerkers kunnen ook bewust bijsturen als het gaat om een groepsamenstelling door op een dag door bijv. bepaalde kinderen een activiteit te laten doen om een verlegen kind verder te helpen in aangeven wat ze wil etc.

En wat zie je ervan terug? Kinderen kennen elkaar goed op de groep; ze reageren enthousiast bij het weerzien van elkaar en hebben soms een eigen gezamenlijk spel wat meteen start. Zo kunnen kinderen meteen ‘pakkertje’ gaan spelen door achter elkaar aan te rennen, te lachen en op de peutergroep elkaar te wijzen op eventuele monsters..zoals ze bijv. de dag ervoor gespeeld hebben. Een mooi voorbeeld van de peutergroep is dat kinderen elkaar aanspreken op sociale groepsafspraken. ‘Nee, we gaan nog niet van tafel, nog even wachten, bijna…’ Hieruit blijkt dat kinderen de afspraken goed kennen, naar elkaar kijken en deze afspraken op henzelf maar ook naar hun buurman aan tafel betrekking hebben. Zeker een compliment waard dus.

Gebruikte bron tevens leestip: Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar van Elly Singer en Loes Kleerekoper.

Louise Oudshoorn (49), pedagogisch medewerkster bij het Amsterdamse kinderdagverblijf Altijd Lente, is gek op voorlezen.
Lees je al lang voor aan kinderen? “Mijn zoon is nu 18, dus sowieso al een jaar of 17. Ik werk al 13 jaar met kinderen; bijna dagelijks lees ik voor. Ik vind het zo fijn. Je bent samen met iets bezig. Zonder dat ze het beseffen, leren de kinderen te luisteren, en ontwikkelen ze hun woordenschat. Als een kindje verdrietig is omdat mama of papa net vertrokken is, leid ik ze graag af met een boekje. En al snel komen andere kinderen koekeloeren – en voelt het verdrietige kindje zich minder alleen.”

Lees het volledige artikel: open PDF

In juni is de openbare ouderraadvergadering geweest waarin ik een presentatie heb gegeven over het positief opvoeden; hoe ga je ermee om als je kind iets anders wil dan jij. Hier sluit dit op aan. Deze keer aandacht voor de fameuze ‘nee’ fase.

De ‘nee’ fase, wat is dat nou precies? Het is een fase waarin een peuter zich verzet tegen volwassenen. De leeftijd van de peuter varieert van ongeveer 2 tot 4 jaar, hoewel er vaak al ‘voortekenen’ zijn rond de 1,5 jaar. In een koppige bui van de peuter maakt het vaak niet uit wat je vraagt of zegt het antwoord is, jawel, NEE! Dit verzet kan ook tot boze driftbuien leiden.

Het verzet van een kind in deze leeftijd is een teken van ontwikkeling. Het zelfbewustzijn van de peuter groeit en de peuter ontdekt dat hij/zij controle heeft over situaties. De peuter ervaart dit door bijv. iets anders te doen dan dat van haar/hem gevaagd wordt. Vaak door juist het tegenovergestelde te doen (als je vraagt ‘kom je?’ dan lopen ze juist weg!). In deze fase draag je juist bij aan deze ontwikkeling als kinderen de kans krijgen om deze kleine momenten van controle te krijgen en te ervaren (en anders het gevoel krijgen dat hetgeen dat zij willen niet wordt afgekeurd of doorbroken als iets niet kan). Dit zorgt o.a. voor meer zelfwaardering bij het kind en een positieve sfeer. Maar hoe doe je dat? En hoe kun je dan een strijd voorkomen?

• Je kunt het verzet van de peuter benaderen met wat humor. Loopt de peuter juist weg in plaats van naar jou toe, maak er dan een pakspelletje van i.p.v. boos te worden omdat de peuter niet luistert. Ook expres het verkeerde laten zien maakt ook dat de peuter eerder meebeweegt; trek een trui verkeerd aan of ruim de puzzels op in de badkamer. Vaak komt de peuter je dan ‘te hulp’.
• Je kunt de peuter afleiden. Wil de peuter bijvoorbeeld zijn broek niet aan, begin dan over iets anders bijvoorbeeld over het kinderboerderij bezoekje van gister en vraag naar de dieren die hij gezien heeft. Op deze manier ‘vergeet’ de peuter dat hij zijn broek niet aanwilde. Oudere peuters zijn wel wat moeilijker af te leiden dan de jongere.
• Je kunt de peuter een alternatief bieden.

De peuter wil bijvoorbeeld graag buiten fietsen maar dit kan niet omdat het regent buiten. Peuters zijn gebaat bij uitleg maar dit is vaak nog niet voldoende, de peuter kan blijven vasthouden aan het buiten fietsen. Sta stil bij het gevoel door het te benoemen en stel dan iets voor waar hij wel op dat moment mee kan spelen. Werkt dit niet helemaal dan kun je het nog meer kracht bij zetten door te vragen om ‘samen’ te spelen. Je helpt de peuter dan weer op gang in zijn spel.

Is de peuter al iets ouder dan is een optie om aan te geven wanneer iets wél kan, bijvoorbeeld als het straks droog is buiten, dan mag je fietsen. Of als een peuter wil spelen als het aan het eten is dan kun je vertellen wanneer het wel kan namelijk ‘als je je boterham op hebt, dan mag je spelen’.

Mag iets niet, vertel wat wel mag! Bijvoorbeeld ‘je mag niet met je voeten onder het kleed’ lokt vaak bij een peuter uit dat de voeten er nog net een stukje verder onder gaan. Terwijl als je zegt: ‘leg je voeten maar op het kleed’ dan zullen ze dit wel doen. Je stelt je dan alternatief gedrag voor.

• Je kunt ook een alternatieve plek bieden. Als een peuter wil fietsen op een te drukke plek dan kun je de ruimte kaderen. Teken met krijt een baan waar hij wel mag rijden. Een ander voorbeeld; stoort de ene peuter de andere in spel door een dansactiviteit, maak dan een dansvloer van bijv. een speelmat.
• Je kunt de peuter laten kiezen. Wil de peuter geen schoenen aan, dan kan het helpen om de peuter de volgende keer bijvoorbeeld te laten kiezen welke schoenen hij aan wil. Geen keuze qua schoenen voor handen dan is er nog de keus; wil je het zelf doen of zal ik je helpen? Als een peuter in deze fase het gevoel heeft zelf een keuze te mogen maken dan zal het verzet waarschijnlijk verminderen.
• Je kunt de vraag negeren. De peuter wil voor de zoveelste keer een snoepje maar jij vindt het nu echt genoeg. Je kunt dan uitleggen waarom jij het genoeg vindt. De peuter zal waarschijnlijk nog doorvragen daarna. Je kunt dan het moment duidelijk afronden door bijvoorbeeld te benoemen dat je iets anders gaat doen; de was opvouwen. Als je verder niet op meer ingaat op de snoep vraag en dus de vraag negeert (je hebt immers al duidelijk antwoord gegeven) dan ga je de strijd niet aan en zal het verzet afnemen.

Natuurlijk zijn er ook zaken waarin er geen ‘keuze’ is voor de peuter. Dit zijn situaties die gevaarlijk of ongezond zijn. Stel in gevaarlijke/ongezonde situaties dan ook een duidelijke grens. Naast de situaties waarin er gevaar dreigt of die ongezond zijn, zijn er nog voor de peuters wel kleine ‘overwinningen’ te behalen waarin de peuter het gevoel heeft zelf te kunnen bepalen. Deze ’overwinningen’ zijn belangrijk om het gevoel te creëren dat hun mening er toe doet, wat positief bijdraagt aan het gevoel van eigenwaarde en de ontwikkeling van de zelfstandigheid.

Door Vanessa Meerhoff, 17 aug 2011

In 2005 beschreef Marike Vroon in tijdschrift Kinderopvang al dat de pedagogisch medewerkers (toen nog leidsters genoemd) een sleutelrol hebben op de groepen. Altijd Lente ondersteund deze visie. Je kunt een prachtig pand hebben met het mooiste speelgoed maar bij Altijd Lente hebben we dikwijls geroepen dat goede opvang zelfs in een garage kan!

Helaas is het beeld van de werkzaamheden van de pedagogisch medewerkers in de kinderopvang nog te vaak ‘thee drinken terwijl de kinderen spelen.’ In dit stuk probeer ik meer inzicht te geven in de sleutelrol; Wat doe je allemaal als pedagogisch medewerker op een dag en met welk doel? De doelen van de kinderopvang zijn in de loop der jaren uitgebreid, en geeft hierbij een belangrijke rol aan pedagogisch medewerkers als het gaat om de opvoeding van kinderen.

Deze pedagogische basisdoelen zijn geformuleerd door Marianne Riksen Walraven;
1. Het bieden van een gevoel van (emotionele) veiligheid
2. Gelegenheid bieden tot het ontwikkelen van persoonlijke competentie
3. Gelegenheid bieden tot het ontwikkelen van de sociale competentie
4. Kinderen de kans geven om zich de normen en waarden van de cultuur van een samenleving eigen te maken.

Kinderen moeten zich als eerste emotioneel veilig voelen op een groep; vertrouwd zijn met de ruimte, de verschillende kinderen en natuurlijk de pedagogisch medewerkers. Pedagogisch medewerkers zorgen ervoor dat de dag volgens een bepaalde structuur verloopt. Deze structuur geeft kinderen duidelijkheid en veiligheid; de dag wordt meer voorspelbaar. Verder zorgt de pedagogisch medewerker ervoor dat het contact met andere kinderen in goede banen wordt geleid. Cruciaal voor het gevoel van veiligheid is dat er wordt ingespeeld op de behoefte en signalen van de kinderen en daarvoor kijkt en luistert de pedagogisch medewerker naar de kinderen en speelt in op wat zij signaleert.

Voor het ontwikkelen voor de persoonlijke competentie kun je o.a. denken aan de verschillende ontwikkelingsgebieden bijv. de taalontwikkeling. Pedagogisch medewerkers bieden veel taal aan op de groepen en geven kinderen daarna de ruimte om hierop te antwoorden of te reageren. Door te benoemen wat gaat komen of wat pedagogisch medewerker zelf doet (ik ben boterhammen aan het smeren), leren kinderen nieuwe woorden en weten ze waar ze aan toe zijn; dit draagt weer bij aan het gevoel van veiligheid. Om een ander voorbeeld te geven; kinderen ontwikkelen motorisch niet zo snel als ze vaak in een wipper zitten. Daarom creëren pedagogisch medewerkers situaties door bijvoorbeeld veel ruimte te geven op de babymat zodat de baby’s kunnen rollen en kunnen zien wat de ‘grotere’ doen.

Wat kinderen van elkaar leren op sociaal gebied is afhankelijk van de pedagogisch medewerker. Kinderen betrekken bij het troosten van een verdrietig kind is ontzettend leerzaam en ook het stimuleren van ‘het elkaar helpen’ bijv. bij het maken van een moeilijke puzzel, speelgoed delen en omdebeurt met iets te spelen.
Het eigen maken van normen en waarden komen ook terug op de groep; elkaar geen pijn doen, voorzichtig omgaan met spullen, respectvol omgaan met natuur etc. Deze zaken leren kinderen doordat er begeleiding van de pedagogisch medewerker is.

Daar houdt het nog niet op want om bovenstaande goed te kunnen doen is er algemene kennis nodig over de ontwikkeling van kinderen, kennis over verzorging en is het natuurlijk belangrijk dat de pedagogisch medewerkers elk kind goed kennen. Het vraagt verder om organisatie vermogen; situaties kunnen structureren, observeren, analyseren, creatief zijn in het bedenken van oplossingen, activiteiten bieden zowel individueel als aan de groep en natuurlijk veel geduld en warmte!

Verder werk je nauw samen met collega’s en dus is het van belang om af te blijven stemmen met collega’s (o.a. op een lijn blijven naar de kinderen toe) en contact te onderhouden met ouders over ontwikkeling en stimulering van het kind. Natuurlijk heeft pedagogisch medewerker hier ook kennis nodig over hygiënisch werken en veiligheid op de groepen.

Goede opvang valt of staat bij de pedagogisch medewerker en al deze vaardigheden!
Laatste vroeg een collega aan mij wat ik graag zou willen bereiken. Graag zou ik willen bijdrage aan de beroepstrots van de pedagogisch medewerker!

Door Vanessa Meerhoff, 6 juni 2011

In dit artikel willen wij graag aandacht besteden aan de oudste peuters van Altijd Lente en de voorbereiding op de basisschool.

Tegenwoordig is er veel te doen om de voor- en vroegschoolse educatie (VVE). De VVE is er om kinderen tussen de 2,5 tot 6 jaar te stimuleren in hun ontwikkeling. Hiervoor zijn er programma’s ontwikkeld als startblokken, kaleidoscoop, piramide ect. De programma’s hebben als doel een slechte start op de basisschool te voorkomen en een meer doorgaande lijn creëren van de kinderopvang naar het basisonderwijs doordat er op beide plekken hetzelfde educatieve programma wordt geboden.

De kinderen van Altijd Lente stromen uit naar verschillende scholen in de buurt. Verschillende scholen betekent een verschil in visie en al dan niet een ander educatief programma en aanpak. De afgelopen periode hebben we gekeken naar welke scholen de kinderen uitstromen en zijn daar gaan praten. Hoe is de aansluiting en start momenteel en op welke punten kunnen we dit verbeteren?

Binnen Altijd Lente zijn we vervolgens met deze informatie aan de gang in een werkgroep bestaande uit een pedagogisch medewerker van elke groep en mijzelf als discussie leider. Wat kunnen we met de informatie en wat zien we zelf als aanvulling op wat we al doen?

Deze brainstorm levert een plan op wat zich focust op kinderen van 3 a 3,5 jaar tot 4 jaar. Het plan wordt momenteel verder uitgewerkt en richt zich op verschillende ontwikkelingsgebieden. Hieronder een korte impressie van de bevindingen en ideeën.

Motorisch bijvoorbeeld zien we in de loop der jaren dat kinderen minder goed lopen en qua zelfstandigheid dat kinderen zich minder makkelijk zelf aankleden. Dit geldt ook als het gaat om de mondmotoriek en het gebruik van spenen en flessen. Veel speen en flesgebruik kan invloed hebben op problemen met articuleren. De fijne motoriek is rond deze leeftijd steeds meer klaar om bijvoorbeeld te knippen, prikken met een prikpen en een pen te gebruiken met de pengreep.

De cognitieve ontwikkeling op het gebied van geheugen en concentratie worden steeds belangrijker rond de tijd dat kinderen naar school gaan. Kunnen kinderen al wat langer aan 1 taakje werken en kunnen ze hierbij rustig op hun stoel blijven zitten? Ook het vooraf maken van plannetjes en nabespreken valt onder deze ontwikkeling. Dit gebeurt in een kringgesprek. Hierin wordt het gesprek gestart met vragen als; waar wil je straks mee spelen en wat heb je gedaan en wat vond je bijv. het leukst? Maar ook meer terug in de tijd; wat heb je van het weekend gedaan? Dit navertellen wordt door de pedagogisch medewerker ondersteund door bijvoorbeeld de verhalen uit de schriftjes. Naast dat het kringgesprek een beroep doet op de cognitieve ontwikkeling (geheugen) is dit natuurlijk ook een oefening m.b.t. taal en de sociale vaardigheden (als op je beurt wachten, naar elkaar luisteren en spreken in openbaar). Een andere manier om hier aandacht aan te besteden bij de grotere peuters is het doen van simpele gezelschapspellen als memorie en domino.

De peutergroepen zijn stap voor stap bezig met deze nieuwe ontwikkelingen zoals hierboven en er is bijv. een ‘3 plus kast’ met speelgoed voor deze leeftijd gecreëerd.

We houden jullie uiteraard op de hoogte van de ontwikkelingen op dit gebied.

Door Vanessa Meerhoff, 4 april 2011

Wist je dat….

• het taalgevoel is aangeboren? Een kind kan elke taal leren zolang het maar voldoende wordt aangeboden.
• de taalontwikkeling een gevoelige periode kent en dat het na deze periode erg moeilijk is om nog de grammatica onder de knie te krijgen?
• door het luisteren naar taal ook het denken zich ontwikkelt?
• huilen het begin is van de taalontwikkeling?
• aanbod van taal een voorwaarde is voor het leren van een taal?
• taal helpt om de omgeving te ordenen? Voorbeeld hiervan is het verschil tussen jou en anderen.

De taalontwikkeling verloopt volgens vaste fases. Maar elk kind heeft hierin zijn eigen tempo. De ontwikkeling vindt vooral plaats tussen 0 en 5 jaar met daarin vaak grote ontwikkelingssprongen. Hoe de taalontwikkeling precies werkt, weet men nog niet maar men onderscheidt wel een aantal vaste fases.

Overal ter wereld beginnen baby’s met dezelfde klanken, ongeacht de spreektaal. Tussen zeven en tien maanden vallen de klanken af die het kind in zijn omgeving niet hoort. Ze beperken zich dan tot de klanken die ze om zich heen horen. Bij meerdere talen in een gezin leren kinderen dat ze met bijvoorbeeld mama altijd Frans praten en met papa Nederlands. Door deze strikte splitsing is de kans op het mixen van de talen kleiner.

De eerste fase noemen ze de voortalige fase (0-1 jaar) hier wordt de basis gevormd voor de taalontwikkeling. Het huilen (en de verschillende manieren waarop) van de baby is de eerste manier van communiceren. Door het huilen en het maken van geluidjes worden ook de spieren getraind die later nodig zijn voor het spreken. De eerste geluiden zijn fonetisch: a, o, i, e, u en daarna komen de medeklinkers. Rond 7 maanden gaat een baby brabbelen. Een baby oefent met de brabbelfase in het produceren van klanken en imiteert hierbij intonaties. Een kind aan het einde van deze fase ‘vertelt’ vaak hele ‘verhalen’. Die verhalen bestaan vaak nog niet uit echte woorden maar wel al met veel intonatie. Imitatie is de kern in deze fase.

De volgende fase noemen ze de vroegtalige fase 1-2 jaar. Woorden krijgen een betekenis. Vanaf ongeveer 13 maanden maakt het kind een-woord zinnen. Namen van personen, dieren en handelingen leren ze meestal het eerst. Ook het herhalen van woorden komt in deze fase veel voor. Het kind zegt dan letterlijk na wat je zegt vaak nog zonder de betekenis ervan te weten. Rond 1,5-2 jaar maken de kinderen ‘tweewoord zinnetjes’.

Tussen de 2 en de 5 jaar noemen ze de differentiatie fase. Tussen 2 en 2,5 jaar is er vaak sprake van overextensie. Kinderen gebruiken een woord voor een te grote groep. Zo kent het kind het woord ‘paard’ maar gebruikt deze voor alle dieren. Er kan ook sprake zijn van onderextensie. Een kind gebruikt een woord voor een bepaald object ipv voor een verzameling van objecten, ‘snoep’ gebruikt het kind dan alleen voor die roze snoepjes, drop bijv. is dan volgens hem dan geen snoep.

Van 2,5-3 jaar zit er meestal een grote sprong in de taalontwikkeling. De peuter gaat woorden combineren, naast de tweewoord zinnetjes gaan ze ook driewoord- en meerwoordzinnetjes gebruiken en dus gaan zij ook gebruik maken van grammatica. Het woordbegrip groeit enorm in deze periode. De peuter gaat ook gebruik maken van meervoud. Rond 3.5 kunnen kinderen alle klanken los uitspreken maar het kunnen verbinden van klanken in een woord hangt nog vaak af van de plek van de letter. De ‘p’ lukt vaak wel aan het begin van een woord maar nog niet aan het eind.

Rond 3 jaar kunnen kinderen gaan struikelen kinderen over hun woorden. Ze zijn wat gespannen, willen teveel zeggen en missen nog vaak de vaardigheid om dit goed te doen; ze hakkelen dan. Dit kan zelfs een aantal maanden duren. De peuter laten uitpraten, goed luisteren en hem helpen te ontspannen willen wel eens helpen.

Van 3,5 tot 4 jaar kan er sprake zijn van overregulatie. De peuter kan de grammaticaregels consequent toepassen. Maar past ze zo consequent toe dat ze geen rekening houden met de uitzonderingsgevallen. ‘Ik loopte’ ernaartoe ipv ‘ik liep’. In deze periode begrijpen ze al best ingewikkelde zinnen. Dit is ook de periode dat de peuter de wereld probeert te begrijpen en stelt dan ook vaak heel veel ‘waarom’ vragen.

Kinderen leren eerder woorden van dingen die hun interesse hebben. Zo kan het dat een kind al vroeg veel dinosaurussen bij naam kent!

Woordenschat top 10, eerste woordjes is:
1. auto
2. mama
3. papa
4. poes
5. opa
6. koekje
7. oma
8. pop
9. bal
10. paard
(uit: M. Verrips, ‘De taal van je Kind’)

Kinderen pikken taal het best op als er duidelijk en rustig gesproken wordt met korte zinnen. Als ze weer wat verder zijn, zo rond 3,5 jaar, dan kunnen kinderen vaak wat langere zinnen aan en leren hier ook juist weer van.
Tijdens deze periode tot 5 jaar is het correcte aanbod van taal van belang. Als een kind ‘fouten’ maakt, is het vooral gebaat bij een goed voorbeeld. Dit kun je doen door te herhaling van wat je kind zegt maar dan goed en bijv. in vraagvorm. Bijv. je kind zegt: ‘tietui’, dan kun je zeggen: ‘zie jij een vliegtuig?’ Wordt het kind openlijk verbeterd in deze periode dan kan het kind het gevoel krijgen iets ‘fout’ te doen. Terwijl deze ‘foutjes’ juist een teken zijn van ontwikkeling.

Op de verschillende groepen van Altijd Lente vertellen wij (de pedagogisch medewerkers) zoveel mogelijk wat we gaan doen en wat we aan het doen zijn. Op de baby groepen benoemen we vaak dezelfde als: ‘fles’, ‘bed’, ‘mama’, ‘papa’, zodat de baby’s deze woorden leren kennen. We zingen veel liedjes op de verschillende groepen zowel spontaan als op vaste momenten zoals voor het eten, bij het tandenpoetsen enz. We herhalen veel wat ervoor zorgt dat kinderen de kans krijgen om het zich goed eigen te maken.

Ook lezen we regelmatig voor aan de hand van o.a. prentenboeken. Ook hier zorgt de herhaling voor het vergroten van o.a. de woordenschat. We stimuleren de peuters om veel te verwoorden en dus bijv. ook zelf te kiezen waar ze mee willen spelen. En ook bij ‘ruzies’ of onenigheid sporen we de kinderen aan om dit verbaal op te lossen; door ze aan elkaar te laten vertellen dat ze bijv. iets niet leuk vinden of bijv te vragen of ze ergens langs mogen.
Daarnaast voeren we met de peuters groepsgesprekjes en doen we verschillende taalspelletjes zoals elkaar nazeggen, verhalen vertellen, rijmpjes en liedjes verzinnen.

We spreken tegen de kinderen in hele zinnen en maken gebruik van het ‘als vanzelf corrigeren’. Als een kind bijvoorbeeld zegt: “Poes, poes”, dan zeggen wij “ja, daar buiten loopt een poes”; En als een kind een ‘fout’ maakt dan herhalen we wat het kind zegt maar dan goed en bijv. in vraagvorm. Bijv. je kind zegt: ’ik valte’ dan kun je zeggen ‘o, jee, viel je?’ Ook worden kinderen uitgedaagd om hun spel en hun woordenschat te vergroten. Bijvoorbeeld de peuter geeft aan de pedagogisch medewerker een kopje thee. We reageren bijvoorbeeld met ‘o heerlijk, heb je er ook al suiker in gedaan?’

Een leuke tip is om vanaf de eerste woordjes een woordenboekje (in de letterlijke kinderlijke taal) aan te leggen. Zo kun je goed de vooruitgang zien en is ook erg leuk om terug te lezen. Kinderen rond de 3 jaar hebben vaak leuke nieuwe woorden of zinsconstructies. Een aantal van deze schrijven wij onder de ‘Altijd Leukjes’ van de Lentekolder.

Al de eerste dag na de geboorte blijken jongensbaby’s langer naar objecten te kijken en meisjesbaby’s langer naar gezichten. Meisjes kiezen als baby’s vaak zachte en zacht gekleurde knuffels dan jongens; zij kiezen eerder voor hardere knuffels met fellere kleuren. Meisjesbaby’s zijn gevoeliger voor aanraking en geluid dan jongens en jongens zijn als baby actiever en langer wakker.

Op peuterleeftijd spelen zowel jongens als meisjes met van alles. Toch is er wel een onderscheid te maken in de manier waarop er gespeeld wordt. Meisjes spelen, net als jongens, met auto’s. De jongens laten de auto’s niet alleen rijden; ze botsen ermee, laten de auto’s ‘duikelingen’ maken en slaan ermee op de grond. Als de pedagogisch medewerker klei uitdeelt, maken de meeste meisjes balletjes, slangetjes etc. De jongens houden dat maar even vol. Jongens willen meer ontdekken. Ze willen weten hoe sterk de klei is en proberen het plat te duwen of met je vuist erop te slaan. Ze onderzoeken of de klei blijft plakken, bijvoorbeeld aan de bank. Bij hetzelfde speelgoed onderzoeken jongens dus meer; hoe het in elkaar zit, wat ‘kan’ het?

Wat is nu de oorzaak van deze verschillen? Jongens hebben meer testosteron dan meisjes. Hierdoor zijn ze beweeglijker en energieker en staan ze vaak meer fysiek in de wereld. De grove motoriek, gevoel voor ruimte, beweging en het visuele brein zijn bij jongens vaak sterk ontwikkeld. De fijne motoriek (bijv. schrijven) ontwikkelt zich meestal wat later dan bij meisjes. Ook de taal komt gemiddeld bij jongens wat later tot volle ontwikkeling. Jongens leren meer dan meisjes door te experimenteren en hebben vaak meer oog voor het benutten van mogelijkheden dan voor risico’s en veiligheid zoals meisjes dat hebben. Jongens zijn door hun experimenteerdrang nieuwsgierig en tasten meer (fysieke)grenzen af. Meisjes kunnen zich verbaal beter uitdrukken en hebben een groter empatisch vermogen. Dit laatste zou een mindere experimenteerzucht t.o.v. de jongens kunnen verklaren. Bij een groter empatisch en voorstellingsvermogen hoef je misschien niet eerst te ervaren zoals jongens dat meer doen tijdens het experimenteren. Klinkt dat waarschijnlijk?

Wat betekent dat alles voor de benadering van jongens en meisjes? Om de vraag te kunnen beantwoorden kijken we naar de verschillen tussen mannen en vrouwen. In de omgang met kinderen zijn ook hierin ‘typische’ verschillen te ontdekken. Mannen benaderen kinderen met wat meer humor, corrigeren meestal wat directer (met minder woorden) en laten jongens meer hun gang gaan. Vrouwen zitten er veel meer ‘bovenop’ in hun benadering, ze willen graag reguleren en gebruiken hier gemiddeld meer taal voor.

Het typische vrouwen gedrag in de benadering naar kinderen sluit dus niet altijd aan op het verbale vermogen en het typische experimenteer gedrag van de jongens volgens L. Woltring. Dit is dan ook juist het punt waar vaak over geschreven wordt. Hoe kan een jongen zich goed ontwikkelen op een kinderdagverblijf, school etc. waar de meeste medewerkers vrouwen zijn? Volgens L. Woltering moet je een aantal zaken in de gaten houden in de benadering van jongens in een ‘vrouwen omgeving’. Hij noemt onder andere: de manier van communiceren, aanbod van speelgoed en voldoende bewegingsruimte.

Hoe vullen we dit alles in bij Altijd Lente?

De pedagogisch medewerkers bij Altijd Lente communiceren afgepast aan het niveau van de kinderen en dagen de kinderen uit tot nadenken; ‘waar hoort deze bal?’ De pedagogisch medewerkers communiceren met de kinderen op een duidelijke manier; met korte zinnen en in correct Nederlands zodat ook de ‘typische’ jongens hier ook mee uit de voeten kunnen. Uitdagend speelgoed kan voor elk kind ander speelgoed betekenen. Voor jongens is het belangrijk dat ze kunnen onderzoeken en hun fysieke grenzen te leren kennen. Op Altijd Lente hebben we speelgoed zoals grote blokken, gereedschapskist met hamers, schroeven etc. en de gym spullen die hierop goed aansluiten. Jongens krijgen hierdoor de kans te sjouwen, bouwen, uit elkaar halen en ze fysiek uit te dagen zodat ze zich sterk kunnen voelen. Tijdens vrij spel kiezen de kinderen zelf waar ze mee willen spelen en waar dus op dat moment hun interesse ligt.

Voldoende bewegingsvrijheid is van belang voor de ontwikkeling van kinderen zowel jongens als meisjes. Op de babygroepen liggen daarom grote matten zodat de baby’s ongestoord kunnen rollen, tijgeren kortom oefenen. Ook hebben ze mogelijkheden om zich op te trekken aan rails, box en tafeltjes. Op beide peutergroepen is er een klimhuis geplaatst met een trap en een glijbaan en gaan we natuurlijk vaak naar buiten.

Naast deze bewegingsvrijheid besteden we veel aandacht aan het bewegen zelf en het kwijt kunnen raken van energie. De pedagogisch medewerkers en kinderen doen aan peutergym of peuter yoga en leggen parcourtjes af waarbij er geklommen, gekropen, gegleden, gesprongen etc. kan worden. Voor het gymmen hebben we voor zowel de baby’s als de peuters gym spullen en ook een gymprogramma met allerlei oefeningen die op een speelse wijze aan de groep wordt aangeboden. Daarnaast wordt er veel gedanst; even zonder regels op de muziek bewegen! Even lekker je energie kwijt!

Voor bovenstaande tekst zijn er gegevens uit onderzoeken gebruikt van o.a. van L. Woltring en M. Delfos.

Dit artikel is afkomstig uit de nieuwsbrief van Altijd Lente ‘De Lentekolder’ in de rubriek ‘Altijd in Ontwikkeling’.

Vrijdagavond 14 januari 2011 hebben we ons 15 jarig bestaan gevierd met huidige en oud medewerkers. De opkomst was geweldig. We hebben een ontzettend gezellige avond gehad en teruggeblikt naar 15 jaren Altijd Lente. Onderstaand vind je een aantal snapshots van de borrel.